Thú chơi lộc vừng
Với người miền Trung và miền Bắc, lộc vừng (còn gọi cây mưng) được xem là một loài cây mang lại sự may mắn và tài lộc cho gia đình. Chơi lộc vừng mỗi thời mỗi khác, ngày xưa người chơi xem lộc vừng như là bạn tri kỷ trong nhà, bây giờ có gốc lộc vừng đẹp luôn là món quà tặng vô giá đối với những người đi tặng và người được nhận...
Mỗi độ xuân về, cây lộc vừng trước sân nhà nội tôi lại ra những mầm lộc hồng tươi nõn nà, quyến rũ. Không biết tự bao giờ người ta quan niệm rằng năm nào cây lộc vừng ra lộc non nhiều thì năm đó chủ nhà đắc tài, đắc lộc.Bây giờ là tháng Chạp, công việc chăm sóc cho cây lộc vừng bắt đầu vào mùa cao điểm. Bố tôi lại thay cái công việc mà nội tôi ngày trước vẫn thường làm. Hồi nhỏ, tôi thường thấy nội thức dậy sớm vào mỗi ngày. Công việc đầu tiên của ông là chăm sóc cây lộc vừng. Không riêng nhà nội, quê tôi ai cũng chơi lộc vừng. Tuy không nhiều lắm, nhưng mỗi nhà cũng có vài gốc thật đẹp được tuyển chọn về từ ngoài đồng.
Hai cây lộc vừng của nội được trồng ở chậu đá, đặt ngay góc sân. Nội nói khi mới lớn đã thấy hai cây lộc vừng này, cây cảnh có tuổi đời lâu như vậy là quý hiếm lắm. Đến đầu tháng Chạp thì nội vặt lá cho cây ra chồi non. Nội nhẹ nhàng, cẩn thận hái từng lá lộc vừng. Bắt đầu từ chiếc lá già nhất rồi đến những lá nằm ở cuối cành. Nội hái vài buổi sáng thì cây lộc vừng chỉ còn lại bộ thân như "không mặc áo"... đợi Xuân về. Lộc vừng cũng giống như cây mai vậy, muốn ra lộc non đúng đầu năm mới thì phải hái lá vào đầu tháng 12 âm lịch.
Năm đó, cây lộc vừng của nội ra lộc đúng vào dịp Tết. Nhìn những chồi non mơn mởn mang theo màu hồng tươi bà con ai cũng bảo nhà nội tôi sẽ gặp may... Nghe vậy nội cười trông thật hạnh phúc. Tôi thì không hiểu sao nhưng chỉ nhớ rằng Tết năm ấy nội vui lắm, chú bác tôi đều sắp xếp được công việc, đưa gia đình về quê ăn Tết cùng nội thật ấm áp.
Có một năm trời rét đậm, đến gần cuối tháng Chạp mà lộc vừng vẫn chưa chịu nhú chồi non. Tôi thấy nội trăn trở lắm. Nội nói trồng lộc vừng mà không ra lộc non thì rất ngại. Hàng đêm nội lại lấy rơm rạ quấn vào gốc lộc vừng, rồi tưới nước ấm vào gốc cây. Nội nói kinh nghiệm này sẽ làm tăng độ ẩm, lộc vừng sẽ ra lộc non đúng Tết. Chừng một tuần sau thì cây lộc vừng bắt đầu hé ra những chồi non đầu tiên. Tôi là người được nội cho biết trước hết trong số hàng chục đứa cháu của nội tin vui ấy. Sáng đó, nội bảo tôi bắc thang ra cây chè cổ thụ ngoài vườn hái những lộc non, cầm chặt một nắm tay mang vào. Nội lấy chiếc ấm đất đun nước sôi rồi ủ chè đợi sẵn. Một lát sau nội mời bạn bè của mình đến uống chè, đàm đạo chuyện cây, chuyện đời. Như nhiều loại cây cảnh khác, cây lộc vừng cũng được người ta đặt cho nhiều thế hay. Chẳng hạn như thế quần thụ, thế ngũ phúc, thế trực, thế song thân... Mỗi thế mang một ý nghĩa khác nhau, tượng trưng cho mong muốn tốt đẹp của gia chủ. Tôi là đứa bé khá may mắn luôn được gần nội nhất. Những câu chuyện đầy ắp tình người mà nội đã kể không biết tự khi nào đã đi vào tâm trí tôi... Và tôi cũng đã lớn lên cùng với cái hương vị vừa chua, vừa chát của ngọn lộc vừng hồng non trong đĩa rau sống của mỗi bữa cơm quê nhà.
Hết mùa ra lộc, cây lộc vừng lại đến mùa ra hoa. Mùa hoa lộc vừng thường bắt đầu từ tháng sáu cho đến hết tháng mười âm lịch. Hoa lộc vừng có một vẻ đẹp thật riêng, thật lạ mà những ai yêu thích nó không thể nào quên được. Lộc vừng nở hoa liên tục hết đợt này đến đợt khác, suốt mấy tháng liền. Hoa kết thành những sợi dây dài đến vài chục phân, treo đung đưa với hoa nhỏ li ti, tròn như hạt đậu và những cánh hoa nhỏ màu đỏ, mỏng tơ, bung ra mềm mại, đẹp đến mê hồn. Những dây hoa đu mình trên cành lộc vừng, vươn dài ra phía ngoài vòm lá, trông xa như ai đó đang treo đèn kết hoa chào đón đêm hội. Trẻ con ở quê tôi thường hái hoa lộc vừng kết thành vòng đội lên đầu chơi trò cô dâu chú rể. Đến cuối mùa hoa mới kết thành những chùm quả hình thoi có bốn cạnh cân đối rất đẹp. Khi bóc lớp vỏ xanh ra, phía bên trong quả có màu hồng tươi.
Không riêng gì cây lộc vừng của nhà nội ra hoa đẹp. Quê tôi mỗi khi lộc vừng ra hoa đỏ rực khắp ngả đường. Những cánh hoa rụng xuống tạo thành một màu đỏ như ai đang trải thảm trên đường làng. Ngày trước, cây lộc vừng mọc ở quê tôi nhiều lắm, mọc khắp nơi từ bờ ao, ngõ xóm đến những bờ đê.
Thấm thoắt mười năm tôi mới có dịp trở về thăm quê, chợt lặng người khi những cây lộc vừng cổ thụ dọc đường vào làng không còn nữa. Hỏi ra mới biết phong trào chơi lộc vừng từ các tỉnh, thành phía Bắc đã tràn vào tận quê tôi. Người ta đến quê tôi và những vùng gần đó thu mua những gốc lộc vừng cổ thụ. Trong thời buổi khó khăn thế là người dân quê tôi thi nhau đào lộc vừng để bán. Nhìn cảnh bờ đê, ao làng, đồng ruộng bị bới tan hoang mới thấy nạn đào lộc vừng tàn nhẫn làm sao. Người dân quê tôi đâu có nghĩ đến chuyện bán đi những gốc lộc vừng cổ thụ ấy là bán đi một phần văn hóa của làng mà cha ông mình đã tốn công sức gây dựng.
Điều thật quý, nhiều cây lộc vừng quê tôi có tuổi thọ trăm năm, có cây cao gần 7 đến 10 mét nên dân tứ xứ mỗi khi thấy là rất thích. Tôi được biết mỗi cây lộc vừng như vậy bà con mình bán ra thì rất rẻ, nhưng các ông chủ thu mua lại rồi bán cho khách hàng với giá gấp vài lần. Hỏi một chủ thu mua lộc vừng được biết các khu du lịch, công sở mới xây dựng, nhà hàng, khách sạn và những nhà giàu có là khách hàng thường xuyên. Có đợt chủ hàng thu mua lộc vừng không đủ để bán. Ông “bật mí” bán được nhiều nhất vẫn là vào những ngày gần Tết. Dịp này, chợ lộc vừng "dã chiến" nằm ngay khu đất trống ở bùng binh trước mặt bưu điện tỉnh cũng họp mặt. Từ sáng, người dân khắp nơi đã chở lộc vừng về bán. Chợ thật lạ, họp sớm rồi chóng tan. Tìm mua lộc vừng không nhanh tay thì hết hàng. Người thì mua để tặng nhau, người thì gắng tìm gốc cây lộc vừng "thật độc" để đổi chác chút chức quyền, bổng lộc. Người ta quan niệm cây lộc vừng sẽ đem đến nhiều của cải cho gia chủ. Nên cả người tặng và người được nhận lộc vừng đều vui vẻ, khó lòng mà từ chối.
May sao thông tin tàn phá lộc vừng đến được với cơ quan chức năng. Thế là một chiến dịch giải cứu lộc vừng được triển khai. Hàng trăm, hàng ngàn gốc lộc vừng già được trả về lại với rừng.
Thú chơi cây lộc vừng hiện đang được xem như mốt thời thượng. Nhưng có ai biết rằng những cây lộc vừng ngoài giá trị cây cảnh, nó còn là hiệp sĩ của đất, nhờ bộ rễ bám sâu để giữ đất khỏi bị xói mòn mỗi mùa mưa lũ đi qua. Nếu không biết gìn giữ, không chỉ người dân quê tôi mà rất nhiều làng quê khác phải trả giá đắt bởi sự tàn phá cây lộc vừng.
Việt Yên
(Báo Đại đoàn kết)
Tags:
